NOODKACHELTJE
Majokachel, valeriuskachel
Wat is de herkomst van het woord majokachel?
Archief
• Woordhoek
Tijdens de Tweede Wereldoorlog – schreef ik begin deze week - kookten sommige mensen op een zogenoemde majokachel.
Dat was een buisvormig noodkacheltje met een dubbele wand dat bovenop een gewone kachel kon worden gezet.
Dit kacheltje, waar je maar weinig brandstof voor nodig had, werd ook wel duveltje, schevenkachel, rus,
Russisch kacheltje of sovjet-kachel genoemd.
Die namen lijken niet moeilijk te verklaren, maar vanwaar toch de naam majokachel?
,,Met betrekking tot majokachels heb ik misschien een hint’’, schreef een lezer uit New York.
,,Iemand vertelde mij eens dat tijdens de hongerwinter de plunderacties die mensen hielden voor stookhout,
waarbij leegstaande gebouwen van hout werden ontdaan, majo's werden genoemd.
Dus misschien waren het noodkacheltjes waarin dat ‘plunderhout’ werd gestookt?’’
Een lezer uit Brouwershaven had een andere suggestie.
,,Tijdens het laatste jaar van de oorlog (de hongerwinter) bracht mijn vader wel eens onderdelen mee van
zijn werk naar ons huis in de Soesterbergstraat in Den Haag. Hij werkte toen als gereedschapsmaker bij een
bedrijf in Voorburg dat na de oorlog bekendstond als de Philips-dochter 'Van der Heem'.
Ik mocht hem meehelpen om van die meegebrachte 'spulletjes', dat waren busjes en pijpjes,
een paar van die zogenaamde majokacheltjes te maken, en die werden dan aan vrienden en familie meegegeven.
Alles wat maar enigszins brandbaar was (mits flink verkleind) kon je er in verstoken,
op het laatst zelfs de houten geteerde blokjes die op straat tussen de tramrails lagen.
Het ‘kacheltje’ was niet groot, hooguit zo'n 30 cm. hoog bij 25 cm. in diameter.
Terloops heb ik toen eens gevraagd waar de naam majo toch vandaan kwam.
Het antwoord was: dat is een afkorting van de namen van de vrouwen van mijn collega's die met dit kacheltje
zijn begonnen. Ik heb niet verder doorgevraagd.’’
Dit is een interessante theorie, diverse woorden zijn zo gevormd,
maar nu is het zoeken naar een bevestiging van een en ander.
Een lezer uit Amsterdam meldde dat er nog een andere naam voor het noodkacheltje bestond,
namelijk Valeriuskacheltje. Ter verklaring schreef hij: ,,De Valeriuskliniek gold destijds sjieke tegenhanger van
“Paviljoen 3" van het Wilhelmina Gasthuis [Paviljoen 3 was het gekkenhuis; ES].
En van je pogingen om het kacheltje aan de praat te houden kon je makkelijk kierewiet worden, zodoende.
Het kacheltje heeft overigens een bedenker met een naam van wereldfaam: Gispen.
In het boek Collectie Gispen. Meubels, lampen en archivalia in het Nederlands Architectuur Instituut 1916-1980,
staat op pagina 102 een dergelijk kacheltje.’’
Overigens kwam er ook nog een verklaring binnen voor de bijnaam duveltje.
Je zou denken dat die bijnaam is ontstaan omdat je duivels kon worden van die noodkacheltjes,
maar een lezer had een meer plausibele verklaring. ,,Een duveltje’’, aldus deze informant,
"is een kleine gietijzeren kachel die op een haardplaat staat met daarop een gezicht van de duivel.
Vandaar waarschijnlijk de naam. Ze worden niet meer gemaakt,de mallen zijn een aantal jaren geleden vernietigd.’’
BLO copied 20031029